Duurzame inzetbaarheid

Door Antonella ten Wolde

‘Duurzame ouderenzorg vraagt om duurzaam gelukkige medewerkers’

Hoe hou je je zorgmedewerkers duurzaam inzetbaar? Het is een relevante vraag in tijden van toenemende vergrijzing in de Nederlandse zorgsector. We hebben zelfs te maken met dubbele vergrijzing: niet alleen vormt de groep ouderen een relatief groter aandeel in de samenleving, ook de gemiddelde leeftijd komt steeds hoger te liggen. En dit vraagt niet alleen om een toenemende vraag naar zorg, maar ook naar duurzame inzetbaarheid van medewerkers. Want we hebben deze hardwerkende medewerkers niet alleen nú nodig, maar ook in de toekomst. Zij moeten daarom over voldoende werkvermogen, vitaliteit en werkplezier beschikken om hun huidige en toekomstige werk goed te kunnen uitvoeren.

Het bevorderen van duurzame inzetbaarheid is geen eenvoudige klus. Vooral de verregaande bezuinigingen en stelselwijzigingen die directe gevolgen hebben voor de inhoud van het werk, trekken aan de zorgmedewerkers. Het bevorderen van duurzame inzetbaarheid is dan ook hard nodig om ongewenste uitstroom te voorkomen.
Een peiling van V&VN (juni 2017) onder verpleegkundigen (70%), verzorgenden (21%) en gespecialiseerde verpleegkundigen (9%) legt de vinger op de zere plek. Er zijn drie redenen waar zorgmedewerkers tegenaan lopen: de hoge werkdruk, het personeelstekort en de druk op de roosterplanning. Uit de peiling blijkt dat 42 procent regelmatig een hoge werkdruk ervaart en 27 procent zelfs vaak. Ook geeft 82 procent van de ondervraagden aan dat de organisatie waar zij voor werken kampt met personeelstekorten in de verpleging en verzorging. En 86 procent daarvan omschrijft dit als een structureel personeelstekort. Van de ondervraagden krijgt 83 procent weleens onverwacht een extra dienst aangeboden omdat het rooster anders niet sluitend is.

Deze drie redenen maken werken in de zorg niet alleen onaantrekkelijk, het heeft ook gevolgen voor de zorgmedewerker. Zo zegt 24 procent van de ondervraagden weleens overspannen te zijn geweest en 16 procent heeft weleens een burn-out gehad. Maar wat misschien nog wel verontrustender is, is dat bijna de helft (46 procent) weleens overweegt om te stoppen met het werk vanwege de hoge druk. En voor mensen die wekelijks of maandelijks extra diensten draaien ligt dat percentage zelfs op 52 procent. Van de zorgmedewerkers tot 35 jaar overweegt 47 procent weleens te stoppen met het werk vanwege de werkdruk. Dat zijn een hoop cijfers, maar achter deze cijfers schuilen échte mensen. Mensen met een groot hart voor de zorg die willen stoppen met het werk vanwege de hoge werkdruk. Dat is wel het laatste dat we kunnen gebruiken in de gezondheidszorg. Hoge werkdruk en werkstress zorgen ervoor dat het werk minder aantrekkelijk wordt.

Werkgerelateerde stress
Een knelpunt voor duurzame zorg is dus werkgerelateerde stress, zo is ook te lezen in de studie Duurzame inzetbaarheid in de ouderenzorg gepubliceerd in het tijdschrift Gedrag & Organisatie. Onder 121 werknemers die werkzaam zijn in de ouderenzorg werd de invloed van de relatie tussen werkstress en duurzame inzetbaarheid getoetst. Zo zou maar liefst een derde van het werkgerelateerde ziekteverzuim in Nederland worden veroorzaakt door werkstress. Daarmee is stress op de werkvloer het grootste beroepsrisico in ons land. En in de zorgsector ligt het arbeidsgerelateerde verzuim 20 procent hoger dan het gemiddelde. Dat ligt voor 50 procent aan de psychosociale arbeidsbelasting, zoals werkstress. Werkstress heeft een negatieve invloed op de duurzame inzetbaarheid van werkenden. En om duurzame inzetbaarheid te bevorderen is het van belang om inzicht te krijgen in de mogelijke negatieve gevolgen van werkstress voor duurzame inzetbaarheid. Werkstress kan mentaal, fysiek of emotioneel van aard zijn. Bijvoorbeeld een hoge werkdruk, conflicten op het werk, veeleisende cliënten, zwaar tillen of een verstoorde werk-thuis balans. Vooral als je werkzaam bent in de zorg is het vaak schipperen tussen werk en privé. In de zorg wordt veel gewerkt met een roosterplanning. Medewerkers willen dat hun werktijden aansluiten op hun privé-situatie, en dat wringt. Wat dat is zeker niet altijd het geval. De ene wordt ingepland voor dagdiensten, terwijl die liever ’s nachts werkt en andersom. En dat zorgt vaak voor stress. Door de oplopende personeelstekorten en een ineffectieve manier van roostering is de werkdruk enorm groot. Hierdoor stijgt het ziekteverzuim, wat weer zorgt voor een nog hogere werkdruk bij de werkende zorgmedewerkers. Om de duurzame inzetbaarheid van de medewerker te verhogen, moet je denken aan praktische oplossingen. Zo kan de druk op de roosterplanning eenvoudig worden opgelost, door te vragen wanneer de medewerker zelf graag wil werken. Geef ze de vrijheid om zelf hun diensten in te plannen. Dat zorgt voor zoveel meer rust.

Medical Groep
Bij Medical Groep werken wij al jaren op deze manier. Medewerkers hebben zo zelf de regie over hun eigen rooster. Zij geven zelf aan wanneer en waar ze willen werken en daardoor ervaren zij een lagere werkdruk. En dat komt hun productiviteit en werkplezier ten goede. Het zorgt voor meer balans tussen werk en privé en minder werkstress. En wil een medewerker (tijdelijk) iets meer werken, dan is dat ook mogelijk. Deze manier van plannen is niet alleen prettig voor de zorgmedewerker, maar ook voor verpleeghuizen en andere zorginstellingen. Deze werkwijze noemen wij de Regionale Zorgpoule. De Regionale Zorgpoule verbindt zorgorganisaties met elkaar om gezamenlijk de capaciteit te vergroten. Zo kunnen alle productieve arbeidsuren worden ingevuld. Door regionaal samen te werken kan het personeelstekort voor een groot deel worden opgelost.


Zorginfarct
Zo waarschuwde Anneke Westerlaken, voorzitter CNV Zorg & Welzijn, deze zomer nog voor een zorginfarct. De doorstroming van patiënten staat onder grote druk. Ouderen wonen steeds langer thuis, maar komen wel vaker dan anderen na een incident of ziekte terecht op de spoedeisende hulp. Daardoor neemt de druk in ziekenhuizen en verpleeghuizen enorm toe. Het personeelstekort is al nijpend, maar in de zomer neemt de werkdruk ongekende vormen aan. Opnamestops, sluiting van operatiekamers en ziekenhuisbedden zijn het gevolg. Zo worden ziekenhuisbedden bezet door mensen die eigenlijk op een revalidatieafdeling of verpleeghuis horen te liggen. Onvoldoende ingewerkte en gekwalificeerde stagiaires worden ingezet om het tekort aan personeel op te lossen en op basis van deze ervaring verlaten zij de zorg vaak weer. Vraag en aanbod op de arbeidsmarkt zijn uit balans. Daarom is regionaal samenwerken en flexibiliteit in de arbeidsmarkt erg belangrijk.

Naast roostering vanuit beschikbaarheid willen we onze medewerkers graag laten zien dat wij hen waarderen en dat doen wij op verschillende manieren. Zo verbind je medewerkers op een positieve manier aan je organisatie. Naast een goede beloning, kunnen medewerkers van Medical Groep punten sparen. Met deze punten kunnen ze een leuk cadeau uitzoeken in onze webshop. Bijvoorbeeld hippe sneakers, kleding of sieraden. En als medewerkers 24 uur of meer voor ons werken dan kunnen zij ook gebruik maken van een leaseauto.

Hoe houd je je medewerkers gelukkig?
Uit het onderzoek Duurzame inzetbaarheid in de ouderenzorg blijkt dat als medewerkers goede voorwaarden ervaren, zij beter in staat zijn om met de aan hen gestelde eisen om te gaan. Dus door HR-activiteiten zoals beloning, training en ontwikkeling kunnen werkgevers een positieve bijdrage leveren aan het welzijn van hun medewerkers. De onderzoekers verwachten dat deze HR-activiteiten een belangrijke buffer vormen op het gebied van gezondheid in de relatie tussen werkstress en duurzame inzetbaarheid. Verder vermindert het de negatieve werking van werkstress op vitaliteit. Volgens de onderzoekers is er meer nodig om de aanpak van werkstress ter bescherming van het werkvermogen te verminderen. Zij denken dat acties op het gebied van gezondheidsmanagement misschien nog wel meer van belang zijn, dat gaat het om leefstijlmaatregelen zoals gezondere voeding, bewegen en ontspanning.

Een andere manier om medewerkers gelukkig te houden is om groei en ontwikkeling te stimuleren. Want wat is er mooier dan al je capaciteiten inzetten? Opleiden dus. Medewerkers de mogelijkheid geven om een training of opleiding te volgen. Wij stimuleren alle medewerkers om vakbekwaam te blijven, maar ook door bij te leren. Dit om onze medewerkers én cliënten goed te bedienen. Want wij willen niet alleen de beste zorg leveren. Wij willen dat onze medewerkers zich gewaardeerd en gelukkig voelen op het werk. En blijkbaar voelen onze medewerkers dat ook zo: wij zijn verkozen tot Beste Werkgever. Ik kan niet ontkennen dat wij daar ontzettend trots op zijn!

Wij kunnen dus het werkgeluk van onze medewerkers beïnvloeden. Door te luisteren naar onze medewerkers, hun wensen serieus te nemen en door onze waardering uit te spreken én te laten zien. Het zijn kleine investeringen die een wereld van verschil maken. Stel het werkgeluk van je medewerker centraal voor duurzame (ouderen)zorg!

Antonella ten Wolde
HR Manager